Örgütlerde Whistleblowing (Bilgi Uçurma)

Necati Cemaloğlu, Muhammet İbrahim Akyürek

Öz


Bu makalenin amacı, örgütlerde yaşanan whistleblowing’i (bilgi uçurmayı) literatüre dayalı olarak incelemektir. Araştırma, örgütsel davranış ile ilgili yeni bir kavram olan whistleblowing konusuyla ilgili yerli ve yabancı literatür kapsamında, bu kavramın çerçevesini belirlemeyi hedeflemektedir. Bu amaçla çalışmada nitel araştırma tekniklerinden literatür taraması yöntemi kullanılmıştır. Örgütlerde yaşanan etik/yasa dışı davranışların ortaya çıkarılmasında whistleblowing önemli bir araç olarak görülmektedir. Örgütlerde etik olmadığı düşünülen olumsuz davranışların muhtemel olumsuz neticelerini önlemek için, bu davranışların örgüt içindeki ve dışındaki ilgili kişilere iletilmesi şeklinde tanımlanan whistleblowing kavramı farklı boyutlarıyla ele alınarak; sonuçlarının yol açabileceği durumlar araştırmanın kapsamı içerisinde yer almaktadır. Çalışmanın sonunda, örgütsel gelişim doğrultusunda whistleblower (bilgi uçuran)’ lığın etkin bir biçimde gerçekleştirilebilmesi için çeşitli öneriler de yer almaktadır. Whistleblowing davranışının; içten ya da dıştan, kimliğin açık veya gizli şekilde gerçekleştirilmesine dönük nicel ve nitel tekniklerin kullanılabileceği karma araştırmalar yapılabilir.

Referanslar


Alp, M. (2014). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ nin Heinisch/Almanya kararı ışığında whistleblowing (işçinin ifşa ve ihbarı) ve iş ilişkisinde ifade özgürlüğü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(Özel S.), 385-422.

Aydın, U. (2003). İş hukuku açısından işçinin bilgi uçurması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2),79-100.

Aktan, Ç. C. (2006). Organizasyonlarda yanlış uygulamalara karşı bir sivil erdem, ahlaki tepki ve vicdani red davranışı: Whistleblowing, Mercek Dergisi, 1-12.

Balcı, A. (2016). Açıklamalı eğitim yönetimi sözlüğü. Ankara: Pegem.

Bouville, M. (2008). Whistle-blowing and Morality. Journal of Business Ethics, 81, 579-585.

Celep, C., & Konaklı, T. (2012). Bilgi uçurma: eğitim örgütlerinde etik ve kural dışı uygulamalara yönelik bir tepki. e-International Journal of Educational Research, 3(4),65-88.

Chiu, R. K. (2003). Ethical judgement and whistleblowing intention: Examining the moderating role of locus of control. Journal of Business Ethics. 43, 65-74.

Çiğdem, S. (2013). Büro yönetiminde whistleblowing ve etik ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 93-109.

Demiral, N. (2008). Bir hastanede ıslığı çalmak. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(26), 128-137.

Demirtaş, Ö. (2014). İşyerlerinde olumsuz durumları ifşa etmenin etik iklim üzerindeki etkisi: Yıldırma algısının moderatör rolü. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 43(1), 136-156.

Demirtaş, Ö., & Biçkes, M. (2014). Makyavelizm’in olumsuz durumları ifşa etme niyeti üzerindeki etkisi: Bir alan çalışması. "İş, Güç" Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 16(2), 98-112.

Dworkin, M. T., & Baucus, M. S. (1998). Internal vs. external whistleblowers: A comparison of whistleblowering processes. Journal of Business Ethics, 17(3), 1281-1298.

Esen, E., & Kaplan, H. E. (2012). İşletmelerde ahlaki olmayan davranışların duyurulması (whıstleblowıng). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 33-52.

Gerçek, H. (2005). Mühendislikte etik sorunların ele verilmesi. Madencilik, 44(4), 29-38.

Hassink, H., Vries, M., & Bollen, L. (2007). A content analysis of whistleblowing policies of leading eoropean companies, Journal of Business Ethics, 75, 25-44.

Hersh, M.A. (2002). Whistleblowers-heroes or traitors?: İndividual and collective responsibility for ethical behaviour. Annual Reviews in Control, 26, 243-262.

Jensen, J. V. (1987). Ethical tension points in whistleblowing. Journal of Business Ethics, 6(4), 321-329.

Jubb, P. B. (1999). Whistleblowing: A restrictive definition and interpretation. Journal of Business Ethics, 21(1), 77-94.

King, G. (1999). The ımplications of an organization’s structure on whistleblowing. Journal of Business Ethics, 20(4), 315-326.

Larmer, R. A. (1992). Whistleblowing and employee loyalty. Journal of Business Ethics, 11(2), 125-129.

Lindblom, L. (2007). Dissolving the moral dilemma of whistleblowing. Journal of Business Ethics, 76, 413-426.

Mesmer-Magnus, J. R., & Viswesvaran C. (2005). Whistleblowing in organizations: An examination of correlates of whistleblowing ıntentions, actions and retaliation. Journal of Business Ethics, 62, 277-297.

Near, J. P., & Miceli, M. P. (1985). Organizational dissidence: The case of whistle-blowing. Journal of Business Ethics, 4(1), 1-16.

Öktem, M. K., & Shahbazi, G. (2012). Attitudes toward different forms of whistleblowing in Turkey and Iran. Middle-East Journal of Scientific Research, 12(7), 945-951.

Özaslan, G., & Ünal, G. (2016). Öğretmenlerde açığa çıkarma davranışı: Mevcut durum ve öneriler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 22 (3), 321-350.

Özler, D. E., Şahin, M. D., & Atalay, C. G. (2010). Teorik bir çerçevede whistleblowing-etik ilişkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (2), 169-194.

Park, H., Blenkinsopp, J., Öktem, M. K., & Ömurgönülsen, U. (2007). Cultural orientation and attitudes toward different forms of whistleblowing: A comparison of South Korea, Turkey, and the UK. Journal of Business Ethics, 82, 929-939.

Robbins, S.P. & Judge, T. A. (2015). Örgütsel Davranış-Organizational Behavior (İ. Erdem, Çev. Ed.). Ankara: Nobel.

Rothwell, G. R., & Baldwin, N. J. (2006). Ethical climate theory, whistleblowing, and the code of silence in police agencies in the state of Georgia. Journal of Business Ethics, 70, 341-361.

Sayğan, S. (2011). Whistleblowing ve örgütsel etik iklimi ilişkisi üzerine bir uygulama (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). 26 Kasım 2016 tarihinde https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden alınmıştır.

Sayğan, S., & Bedük, A. (2013). Ahlaki olmayan davranışların

duyurulması (whistleblowing) ve etik iklimi ilişkisi üzerine bir uygulama. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 1-23.

Şen, M. L. (2009). Kamu yönetiminde etiğin önemi. Kamu Görevlileri Etik Rehberi. 13/04/2017 tarihinde http://www.sgk.gov.tr/wps/wcm/connect/69fd6383-23e7-4205-9ad2-10f276f75246/etikrehberi.pdf?MOD=AJPERES adresinden erişilmiştir.

Sims, R. L., & Keenan, J. P. (1998). Predictors of external whistleblowing: Organizational and intrapersonal variables. Journal of Business Ethics, 17(4), 411-421.

Tavakoli, A.A., Kenan, J. P., & Karanovic, C. B. (2003). Culture and whistleblowing an empirical study of croatian and united states managers utilizng hofstede’s cultural dimensions. Journal of Business Ethics. 43, 49-64.

Toker Gökçe, A. (2013a). Teachers’ value orientations as determinants of preference for external and anonymous whistleblowing. International Journal of Humanities and Social Science, 3(4), 163-173.

Toker Gökçe, A. (2013b). Relationship between whistle-blowing and job satisfaction and organizational loyalty at schools in Turkey. Educational Research and Reviews, 8(14), 1186-1197.

Toker Gökçe, A. (2014a). Öğretmenlerin farklı bilgi uçurma tercihlerinde belirleyici olan değer yönelimleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 1-11.

Toker Gökçe, A. (2014b). Okullarda bilgi uçurma: İş doyumu ve örgütsel bağlılık ilişkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 261-282.

Toker Gökçe, A. ve Oğuz, E. (2015). Öğretmenlerin bilgi uçurma tercihleri ile kültürel değerleri arasındaki ilişki. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1),51-64.

Uyar, S., & Yelgen, E. (2015). Bilgi ifşası (whistleblowing) ve denetim. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 13(1), 85-106.

Vandekerckhove, W., & Commers, R.M.S. (2004). Whistleblowing and rational loyalty. Journal of Business Ethics, 53, 225-233.

Yılmaz, E. G. (2010). Kurumsal iletişim ve prensiplere dayalı kurumla uyuşmazlık davranışı: Whistleblowing. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1-32.

Yüksel, C. (2005). Devlette etikten etik devlete: Kamu yönetiminde etik. TÜSİAD Devlette Etik Altyapı Dizisi, 1(1).


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.